Submenu
14 november 2016

Een correlatie is nog geen causaliteit

 

Bijna iedereen maakt zich er wel eens schuldig aan, soms per ongeluk door het ontbreken van statistische kennis, maar soms ook bewust. Cijfers misbruiken om iets aan te tonen wat gewoon niet waar is of tenminste nooit echt bewezen is. Met die eerste groep kan ik wel leven, nog een keer uitleggen en het is duidelijk. De tweede groep is hardnekkiger en houdt het vol omdat men belang heeft bij de zogenaamde conclusie. Dus de eerste les is: wantrouw iedereen die begint met: ‘onderzoek heeft uitgewezen dat…’

 

De tweede les zou kunnen zijn het beter begrijpen van het verschil tussen correlatie en causaal verband. Dat is een lastige en voor de meeste mensen saaie materie, dus ik wil graag een paar praktische voorbeelden gebruiken om dit duidelijk te maken.

 

Kinderen worden door de ooievaar gebracht

De stad Hamburg in Duitsland heeft een van de grootste populaties ooievaars in en rond de stad. Daarnaast worden er gemiddeld meer kinderen geboren per 1000 inwoners dan in de rest van Duitsland. De voor de hand liggende, maar zo foute, conclusie is dat baby’s worden gebracht door ooievaars.

 

IJs eten is erg gevaarlijk

Uit onderzoek blijkt dat als men veel ijs eet de kans op verdrinkingsgevaar fors toeneemt. Er is een correlatie gevonden tussen de ijsconsumptie en een aantal verdrinkingsslachtoffers. Maar wat is het echte verband? Als men veel ijs eet is de temperatuur hoger en als het warm weer is gaan er meer mensen zwemmen waardoor het gevaar op verdrinking toeneemt. Neem gerust een ijsje maar het liefst veilig op een terras.

 

Getrouwde mannen leven langer

Sommige mensen vertellen mij dat het in ieder geval langer lijkt, maar dat terzijde. Er is hier sprake van een omkering van de feiten. Gezonde, aantrekkelijke en hoog opgeleide mannen hebben een hoge levensverwachting. Dat veroorzaakt een natuurlijke selectie en trekt automatisch vrouwen aan. Laag opgeleid en niet succesvol verkleint gewoonweg de kans om te trouwen.

 

Door zelfvertrouwen krijg je goede schoolresultaten

Het is vastgesteld dat kinderen die het goed doen op school veel zelfvertrouwen hebben. Dus zorg dat je kinderen trots zijn en veel zelfvertrouwen hebben en dan komt alles goed. Ook hier blijkt het omgekeerd te werken. Het is nog erger; kinderen met veel zelfvertrouwen van huis uit die worden geconfronteerd met iets dat ze gewoon niet zo goed kunnen (school - sport - muziek) lopen hier meer dan gemiddeld schade van op.

 

Dan toch nog maar even technisch

Je gebruikt de correlatie als je wilt weten of twee variabelen met elkaar correleren, zonder dat je zegt dat er sprake is van een causaal verband (dat de ene variabele invloed heeft op de andere). De correlatie coëfficiënt kan zowel negatief als positief zijn en is tussen -1 (perfecte negatieve correlatie) en +1 (perfecte positieve correlatie). Een correlatie coëfficiënt van 0 betekent dat er geen correlatie is.

 

Een voorbeeld van een Perfecte positieve correlatie (coëfficiënt +1): Jij doet een stap naar links ik doe een stap naar links, jij doet een stap naar rechts ik doe een stap naar rechts, enzovoort. Wat jij doet, doe ik ook en dus correleren wij perfect positief met elkaar. Perfecte negatieve correlatie (coëfficiënt -1) jij doet een stap naar rechts en ik naar links (dus volledig tegenovergesteld). Geen correlatie: (0) jij stapt en ik spring of sta stil.

 

Er is sprake van een causaal verband als er sprake is van oorzaak en gevolg en bij een correlatie speelt dat niet. Een mogelijk causaal verband onderzoek je met een regressie analyse. Stof voor een volgend artikel.

 

 
Nieuwsbericht delen